Jasełka i Herody

Jasełka wywodzą się ze średniowiecznych misteriów franciszkańskich, których twórcą był święty Franciszek z Asyżu. Pierwsze takie misterium miało miejsce w roku 1223 i nie było widowiskiem z udziałem aktorów, lecz statycznym pokazem scenograficzno – figuralnym. Ponieważ misteria cieszyły się dużą popularnością wśród wiernych, Franciszkanie zaczęli zastępować figury marionetkami, a później żywymi aktorami. Nazwa Jasełka jest nazwą nadaną w Polsce i wywodzi się od słowa jasło, czyli żłób. Widowiska jasełkowe wystawiane w polskich kościołach w XVII wieku, zaczęły zawierać coraz więcej elementów ludycznych, a niekiedy nawet pogańskich. Dlatego polscy biskupi, na początku XVIII wieku, zakazali ich wystawiania w kościołach. Wskutek tego powstało wiele trup, które wędrowały z przedstawieniami bożonarodzeniowymi po miasteczkach wsiach i dworach. Dało to początek teatrzykom ludowym o całkowicie świeckim charakterze. Zaś spektakle bożonarodzeniowe odgrywane przez wędrowne trupy, zaczęły zawierać coraz więcej odniesień do aktualnych wydarzeń o charakterze świeckim. W ten sposób narodził się inny typ widowiska, czyli Herody. Natomiast Jasełka stały się domeną dzieci i dziś są odgrywane głównie w szkołach, a nawet przedszkolach.

Herody to rodzaj ludowego widowiska bożonarodzeniowego odgrywanego przez grupy kolędnicze, opartego na fragmencie ewangelii opisującej rzeź niewiniątek i śmierć króla Heroda. Widowisko ma charakter moralitetu, w którym dobro zwycięża a zło zostaje potępione. Uosobienie zła, czyli Herod zostaje skazany na wieczne potępienie: jego duszę zabiera diabeł, a ciało – śmierć. Postaci diabła i śmierci to, obok samego Heroda, kluczowe postaci przedstawienia. W różnych miastach i gminach w Polsce są organizowane przeglądy i festiwale grup kolędniczych. Np. XXX Wojewódzki Przegląd Zespołów Kolędniczych ‚HERODY 2015’, którego gospodarzem i głównym organizatorem był Miejsko-Gminny Dom Kultury w Lewinie Brzeskim, trwał dwa dni i zgromadził prawie 21 zespołów, które walczyły o główne trofeum –  Berło Heroda. Jeśli ktoś z czytelników nie ma jeszcze planu na spędzenie święta Trzech Króli, to może wziąć udział w Piskim Przeglądzie Zespołów Kolędniczych.

Każdy kto chciałby zgłębić temat kolędowania, koniecznie powinien przeczytać wpis Jak się ubrać po kolędzie, który opublikowałem równo rok temu.