Panama – król kapeluszy

Moda_meska_panama_04

wpis Panama opublikowałem ponad 3 lata temu. Dziś postanowiłem go odświeżyć i tchnąć w niego nowe życie, czego symbolem jest nowy tytuł: Panama – król kapeluszy oraz częściowo nowa treść i zdjęcia. Muszę też dodać, że w ciągu tych trzech lat wiele się zmieniło w podejściu polskich mężczyzn do kwestii ubiorów, w tym do kwestii kapeluszy w szczególności. I żeby nie było niedomówień – zmieniło się na lepsze! Oczywiście jesteśmy daleko od tego, żeby kapelusze stały się powszechnie noszonym nakryciem głowy i taki stan prawdopodobnie nigdy już nie będzie miał miejsca. Ale sytuacja zmieniła się o tyle, że kapelusze już zaczyna się widywać na ulicach i w środkach komunikacji miejskiej, co trzy lata temu było zupełnie nie do pomyślenia. Wydaje się także, że powoli umiera mit o tym, że kapelusz to dziadkowe nakrycie głowy. I chociaż moje zamiłowanie do kapeluszy mogło akurat pomóc w utrwalaniu, a nie obalaniu, tego mitu, to wydaje się, że przeważyły obserwacje takich wydarzeń jak np. targi Pitti Uomo, gdzie kapelusz jest atrybutem ludzi młodych. Zaś letnie edycje targów odbywające się w czerwcu każdego roku, to istny festiwal kapeluszy panama.

panama

Typowy obrazek z Pitti Uomo.

Jest ironią losu, że najbardziej znany na świecie rodzaj kapelusza, wywodzący się z Ekwadoru i tylko w Ekwadorze produkowany, nosi nazwę: panama. Kapelusze panama wyplatane były w Ekwadorze od niepamiętnych czasów, chociaż wtedy nie miały jeszcze swojej mylącej nazwy. Ale pierwsza wielka ich popularyzacja jest już związana z Panamą. Nastąpiła ona w okresie gorączki złota w Kalifornii w 1849 roku. Wielkie rzesze poszukiwaczy bogactw i przygód przybywały z Europy statkami do Panamy, żeby po pokonaniu lądem przesmyku (nierzadko pieszo), zaokrętować się ponownie celem dopłynięcia do Kalifornii. I niemal wszyscy zaopatrywali się w lekkie, przewiewne kapelusze, bardzo przydatne dla ochrony przed palącymi promieniami słońca. Więc nazwa panama wydawała się dla nich całkowicie oczywista. Europejczycy zakochali się w panamach po wystawie światowej w Paryżu, w roku 1855, gdzie kapelusze te zrobiły prawdziwą furorę. Natomiast najważniejszym etapem wynoszenia panam na tron króla kapeluszy, była budowa kanału panamskiego w latach 1904 – 1914, zaś cezurą był rok 1906, kiedy to budowę wizytował prezydent Stanów Zjednoczonych Theodore Roosevelt. Prasę amerykańską i światową obiegły wówczas zdjęcia prezydenta w kapeluszu panama na głowie. W tym samym roku 1906, miało też miejsce znamienne wydarzenie w Anglii, która wyznaczała wówczas kierunki w modzie męskiej. Otóż król Edward VII przybył na słynne wyścigi konne Glorious Goodwood w Sussex, w lnianym garniturze i kapeluszu panama na głowie. Czy można się zatem dziwić, że każdy elegancki mężczyzna zapragnął wejść w posiadanie takiego kapelusza?

panama

Prezydent Roosevelt podczas wizyty na budowie kanału panamskiego w roku 1906.

panama

Różne rodzaje kapeluszy panama.

panama

Mój znajomy Samir Imran jest, podobnie jak ja, fanem kapeluszy panama.

Kapelusze panama charakteryzuje sposób wykonania: są one ręcznie wyplatane z włókien rośliny zwanej łyczkowcem dłoniastym, a właściwie tylko z jednego podgatunku tej rośliny, który rośnie wyłącznie w pewnych rejonach Ekwadoru. Próby uprawiania łyczkowca w innych miejscach nie powiodły się. Dlatego właśnie Ekwador jest ojczyzną panam, a ojczyzna ta ma dwie stolice: Montecristi i Cuenca. Są to miasta leżące w dwóch różnych dolinach, w których rośnie właściwy podgatunek łyczkowca. Montecristi leży w pobliżu wybrzeża, natomiast Cuenca w głębi kraju, w jego południowej części.

O sposobie przygotowania włókien i wyplatania kapeluszy napiszę w dalszej części, bowiem przede wszystkim muszę wyjaśnić tajemnicę ogromnej rozpiętości cen pomiędzy różnymi egzemplarzami kapeluszy panama. Otóż mają one to do siebie, że mogą być wyplatane z szerokich pasków niebielonej słomy łyczkowca (i wtedy są stosunkowo tanie), ale mogą też być wyplatane z cieniutkich włókien – i wtedy właśnie osiągają astronomiczne ceny. Decydująca jest liczba splotów przypadających na jednostkę długości (centymetr lub cal). Popularne, ale całkiem niezłe panamy, zaczynają się od 3 – 5 splotów na cm, te najlepsze mają ich powyżej 20. Ponieważ liczba splotów w poziomie jest przeważnie inna niż liczba splotów w pionie, dlatego często podaje się obie wartości zapisując np. 4×5, albo mnoży się je przez siebie i podaje jako liczbę splotów na jednostkę powierzchni. Na zdjęciu poniżej widzimy fragment kapelusza, który ma 23 sploty na cal w poziomie (ok. 9 na cm) i 27 – w pionie (prawie 11 na cm). Jest to więc 621 splotów na cal kwadratowy (99 splotów na cm²).

Moda_meska_panama_41

Kapelusz o gęstości splotów jak powyżej, czyli 621 na cal kwadratowy, należy uznać za bardzo dobrej jakości. Popularne kapelusze mają tych splotów na ogół około 100 (16 na cm²) lub nieco więcej, z kolei liczba splotów powyżej 1000 (160 na cm²) będzie oznaczać, że mamy do czynienia z rzadkim rarytasem. I będzie on bardzo drogi. W jednym ze specjalistycznych artykułów natknąłem się na informację o najgęściej tkanym kapeluszu z jakim zetknął się autor tego artykułu. Miał on 3472 sploty na cal kwadratowy, co zostało udokumentowane na zdjęciu (poniżej). Niestety autor nie podał ceny tego kapelusza.

Moda_meska_panama_42

Poniżej zdjęcia trzech kapeluszy różniących się gęstością splotu i ceną: pierwszy kosztuje 475 USD, drugi 1.000 USD, a trzeci… 25.000 USD. Tak, to nie pomyłka – dwadzieścia pięć tysięcy dolarów. Dodam jeszcze, że zdarzają się panamy droższe; nawet powyżej 100 tysięcy dolarów.

Moda_meska_panama_11

Produkcja panam wcale nie jest taka prosta, jak mogłoby się wydawać. Samo wyplatanie to proces bardzo praco- i czasochłonny. Zanim dojdzie jednak do wyplatania – włókna muszą być odpowiednio przygotowane i wybielone. Na kolejnych zestawach zdjęć pokazuję poszczególne etapy produkcji. Wydają mi się ciekawe i warte poznania, dlatego poświęcam im dość dużo miejsca. Informacje i zdjęcia zaczerpnąłem ze znakomitej strony The Hat Company.

panama

Etap pierwszy, to zbiór pędów. Do dalszej przeróbki nadają się pędy młode o odpowiedniej długości. Takie pędy nazywają się cogollos.

panama

Cogollos składają się z wielu warstw. Trzeba je od siebie oddzielić. Warstwy zewnętrzne się odrzuca (są zbyt twarde), a wewnętrzne przygotowuje do dalszej obróbki.

panama

A dalsza obróbka to gotowanie, które przypomina gotowanie spaghetti, oraz suszenie. Suszenie odbywa się na wolnym powietrzu.

panama

Jednym z najbardziej zadziwiających etapów przygotowania włókien jest ich wybielanie. Odbywa się w czymś co przypomina prymitywną, przydomową wędzarnię. Jest to drewnia-na skrzynia, do której wkłada się wysuszone cogollos. Skrzynię zamyka się od góry i przy-krywa kilkoma warstwami szmat. Natomiast od dołu wstawia się pojemnik ceramiczny, w którym znajdują się granulki siarki oraz rozżarzone kawałki węgla drzewnego. Włókna wędzą się w siarkowym dymie przez całą noc. Rano są wybielone. Metoda prosta, ale bardzo nieekologiczna.

panama

Teraz można przystąpić do wyplatania. Początki nie są zbytnio spektakularne, ale dają wyobrażenie o ogromie pracy, jaką trzeba włożyć.

panama

Środkowa część główki: po tym charakterystycznym kółeczku można poznać prawdziwe panamy.

panama

Gdy górna część główki jest już wypleciona, dalsza praca jest wykonywana na drewnianej formie. To bardzo dziwny widok: setki zwisających włókien i tkacz lub tkaczka wsparci klatką piersiową na formie, zaplatają włókna.

panama

Mycie i suszenie to dość prozaiczne etapy, ale później następują zupełnie nieprozaiczne: uklepywanie (z posypywaniem sproszkowaną siarką) i golenie. Uklepywanie nie jest prostą pracą bowiem zbyt słabe klepanie nie da efektu zmiękczenia kapelusza, o który tu chodzi, ale zbyt mocne – może spowodować jego bezpowrotne zniszczenie.

panama

Prace wykończeniowe to nadawanie odpowiedniego kształtu i prasowanie. Wcześniej musiało nastąpić wykończenie krawędzi ronda: albo przez ich wywinięcie i obszycie (w kapeluszach popularnych), albo przez zastosowanie skomplikowanego splotu zwrotnego (w kapeluszach wyższej klasy).

Gotowe panamy trafiają na stragany, których w Ekwadorze, Panamie, na Kubie i w innych krajach Ameryki Środkowej i Południowej – jest co niemiara. Po niewygórowanych cenach są kupowane przez turystów. Trafiają też na głowy ludzi, którzy są związani z ich produkcją – zarówno kobiet, jak i mężczyzn. No i oczywiście trafiają w ręce pośredników, którzy ekspediują je w najróżniejsze zakątki świata. Są do nabycia w ekskluzywnych butikach w Stanach Zjednoczonych, Europie, Japonii, Korei i wielu innych krajach. Wtedy mają już ceny przyprawiające o zawrót głowy. No i wreszcie trafiają na głowy eleganckich i stylowych mężczyzn a także… kobiet. Bo oczywiście panamy są noszone także przez panie. Są odmiany panam specjalnie dla kobiet (np. z bardzo szerokimi rondami), ale panie wyglądają niezwykle uroczo także w męskich odmianach: fedora, optimo, gambler, a nawet homburg. Warto też dodać, że panamy są niemal obowiązkowym nakryciem głowy publiczności na prestiżowych turniejach tenisowych. Tam mają je na głowach zarówno mężczyźni, jak i kobiety, przy czym króluje model fedora.

panama

Sklepik z kapeluszami na Kubie.

panama

To są popularne panamy dostępne w niezbyt wygórowanych cenach.

panama

Na ulicy w Ekwadorze. Warto zwrócić uwagę na piękne kapelusze na głowach Ekwadorek.

panama

Widok trybun na turnieju tenisowym.

panama

Nigdy nie wolno zapominać o tym, że panamę – podobnie jak każdy inny kapelusz – należy zdjąć we wnętrzu.

Wybierając kapelusz panama trzeba zdecydować się na jego rodzaj, szerokość ronda i kolor taśmy rypsowej. Wszystkie te elementy będą miały wpływ na jego zastosowania do konkretnych stylizacji. O różnych rodzajach kapeluszy pisałem tutaj. Podział jaki tam przedstawiłem nie w pełni jednak można zastosować do panam. Wprawdzie najpowszechniejsze rodzaje kapeluszy, to znaczy fedora i homburg, mają swoje odpowiedniki wśród panam, ale już kanotier i melonik – nie. Z drugiej strony są panamy, które są bardzo zbliżone do melonika czy kanotiera, mają jednak swoje specyficzne nazwy. Klasyfikację utrudnia fakt, że swoje własne nazwy rodzajowe nadają panamom duże firmy zajmujące się handlem. Bardzo specyficznym rodzajem panamy, nie mającym swojego odpowiednika wśród kapeluszy wykonanych z innych materiałów jest optimo, z charakterystycznym garbem przebiegającym przez środek główki. Nawiasem mówiąc jest to jedyny rodzaj panam, który dobrze znosi zwijanie w cienki rulonik, pod warunkiem jednak, że jest to kapelusz najwyższej jakości. Z kapeluszami ze średniej i niższej półki nie radzę wykonywać takich prób.

Dla ułatwienia nawigacji po różnych rodzajach kapeluszy panama, przygotowałem poniższe zestawienie. Zastrzegam jednak, że możecie się zetknąć także z innymi nazwami. Np. nie uwzględniłem w zestawieniu trilby i plantation, gdyż uważam, że są to odmiany fedory: trilby z wąskim, a plantation z szerokim rondem.

panama

Różne rodzaje kapeluszy panama.

panama

Kapelusz panama zwinięty w rulonik. Po rozprostowaniu przyjmie swoją pierwotną formę.

Pozostaje już tylko odpowiedzieć na pytanie: do czego nosić panamy? Odpowiedź na nie jest niezwykle prosta: do wszystkiego! Trzeba tylko pamiętać, że panama jest kapeluszem typowo letnim, którego zadaniem jest ochrona przed słońcem. Nie sprawdzi się więc przy brzydkiej pogodzie a także w chłodnych porach roku. W zasadzie jest też kapeluszem dziennym, ale na wieczorny/nocny piknik na plaży – nadaje się jak najbardziej. W letni słoneczny dzień możemy założyć panamę zarówno do garnituru (byle nie czarnego), do zestawu koordynowanego lub każualowego najlepiej z lnianą lub bawełnianą marynarką, do zestawu bez marynarki – z koszulą z podwiniętymi rękawami, do koszulki polo połączonej z chinosami, do tiszertu z dżinsami lub szortami, a nawet do stroju plażowego.

Na głównym zdjęciu wpisu widzimy Seana Conneryego w panamie, którą założył do grubego, kaszmirowego golfu i chinosów w kolorze piaskowym. Z tym golfem wprawdzie trochę przesadził zważywszy, że zmoczone nogawki świadczą o tym, że przed chwilą brodził w morzu. Ale wygląda rewelacyjnie. W jakiej mierze jest to zasługą panamy, którą ma na głowie, a w jakiej tego, że jest to po prostu Sean Connery – każdy musi rozstrzygnąć samodzielnie.

Taśma rypsowa w klasycznej panamie ma kolor czarny. Warto wiedzieć, że początki jej stosowania wiążą się z żałobą po śmierci brytyjskiej królowej Wiktorii, w 1901 roku. Kolor czarny jest uważany za mało uniwersalny, więc zakładając panamę z czarną taśmą można mieć wątpliwości, czy będzie pasować do innych składników ubioru. Nie ma obawy! Panama z czarną taśmą jest bowiem uniwersalna i pasuje do wszystkich kolorów. Trudniej będą mieli ci, którzy zdecydują się na taśmę w innym kolorze, lub nawet na taśmę wzorzystą. W takim przypadku będą musieli zadbać o jej koordynację kolorystyczną z innymi składnikami ubioru. Proszę zwrócić uwagę na zdjęcie Roberta Redforda poniżej. Ma na głowie piękną panamę z szeroką taśmą, idealnie dopasowaną do kolorystyki garnituru i krawata. Z kolei u dżentelmena w białym garniturze możemy zaobserwować jeszcze wyższy stopień kolorystycznego wyrafinowania. Taśma w jego fedorze doskonale współgra nie tylko z muszką, poszetką i podeszwami butów, ale także z łatami dalmatyńczyków. O smyczy już nawet nie wspominam.

Ja staram się lansować pogląd, że taśma ozdobna nie jest stałym elementem kapelusza, a zatem może, a nawet powinna, być wymieniana i dostosowywana do innych elementów stylizacji. Nie ma tu żadnych obowiązujących zasad, a jedynym ograniczeniem jest wyobraźnia użytkownika i zdolności manualne przy wymianie. Pomysł z wymianą taśmy stosuję od lat, zarówno w kapeluszach panama, jak i zimowych-wełnianych. Wydaje mi się, że z dobrym skutkiem. Obserwując uczestników Pitti Uomo zauważyłem, że jeszcze 2 – 3 lata temu nikt nie zwracał uwagi na kolor taśmy w kapeluszu i prawie wszyscy mieli je czarne. Obecnie już większość dostosowuje jej kolor do reszty stylizacji. Czyżbym miał jakiś wpływ na tę zmianę?

Jeśli chodzi o dobór szerokości ronda, to w przypadku kapeluszy panama, obowiązują uniwersalne zasady, o których pisałem tutaj. Powtórzę, że wąskie ronda (do 5 cm) pasują do mężczyzn o drobnej budowie, szerokie ronda (powyżej 6 cm) dobrze sprawdzą się w przypadku mężczyzn wysokich i postawnych. Szerokość ronda w przedziale 5 – 6 cm jest najbardziej uniwersalna i pasuje właściwie do każdego. Jeśli mężczyzna wysoki i potężnie zbudowany włoży kapelusz z wąskim rondem – nie będzie dużego dysonansu, ale efekt będzie odrobinę komiczny – patrz bracia Blues z filmu Johna Landisa z roku 1980. Ale sytuacja odwrotna, gdy drobny mężczyzna założy kapelusz z szerokim rondem – to już będzie problem. Taki kapelusz go zdominuje; będzie w nim wyglądał jakby przygnieciony jakimś ciężarem.

I jeszcze rzut oka na kapelusze panama barwione na różne kolory; nie sposób odmówić im swoistego uroku. Warto także wspomnieć o kapeluszach panamopodobnych wyplatanych z innych materiałów niż włókna łyczkowca. To oczywiście nie są kapelusze panama, ale nie należy ich skreślać a priori, gdyż czasami potrafią być całkiem udane. Mam tu przede wszystkim na myśli kapelusze znane pod nazwą szantung panama, które są ręcznie wyplatane ze specjalnie spreparowanego papieru, a także kapelusze z włókien najróżniejszych roślin. Sam mam kapelusz wykonany z włókien agawy sizalowej.

panama

Kapelusze panama z barwionych włókien.

panama

Maciek Grzybowski, autor bloga Long Story Short, w kapeluszu szantung panama.

panama

Mój kapelusz z włókien agawy sizalowej jest niewiarygodnie lekki.

A czy w Polsce kapelusze panama są w ogóle do kupienia? Tak! I wbrew pozorom wcale nie jest to takie trudne. Bardzo ładne kapelusze o przyzwoitej gęstości splotu 4×5 oferuje Poszetka.com. Kapelusze te są wyplatane w Polsce z oryginalnych włókien łyczkowca sprowadzanych z Ekwadoru. Producentem jest firma Polkap ze Skoczowa. Podobny model produkcji, czyli własne wyplatanie kapeluszy z oryginalnych ekwadorskich włókien, stosuje inna firma ze Skoczowa: Witleather. Producent nie podaje na swojej stronie jaka jest gęstość splotów; prawdopodobnie jest to 3×4 lub 4×5. Stylowe kapelusze panama są też dostępne w sklepie Zack Roman. Sklep nie podaje producenta ani nie informuje o gęstości splotu; wydaje się ona typowa dla kapeluszy popularnych, czyli około 4×5. Największy wybór kapeluszy panama można znaleźć na stronie La Sombrerería, która oferuje kapelusze wyplatane w Ekwadorze i firmowane znaną marką Vintimilla. Sprowadzane są do Polski w formie gotowej, w różnych splotach: od popularnych zwanych Regular, poprzez bardziej wyrafinowane Fino, aż do luksusowych Montechristi.

panama

Kapelusze panama dostępne w Poszetka.com w cenie 379 zł za sztukę.

panama

Panama Witleather za 240 zł.

panama

Kapelusze ze sklepu Zack Roman w cenie 490 i 499 zł.

panama

Kapelusze panama ze sklepu La Sombrerería. Ceny: 312 zł, 548 zł i 1.190 zł.

29 komentarzy

  1. LT 30/04/2015
    • Jan Adamski 30/04/2015
  2. Marek 30/04/2015
    • Jan Adamski 30/04/2015
      • Marek 30/04/2015
        • Jan Adamski 30/04/2015
  3. spokojny 04/05/2015
    • Jan Adamski 04/05/2015
  4. czesioszpachelka 05/05/2015
  5. Ania 19/05/2015
    • Jan Adamski 19/05/2015
  6. Antoni 10/05/2016
  7. Zygmunt 11/07/2018
    • Jan Adamski 11/07/2018
      • Zygmunt 11/07/2018
  8. Mariusz 12/07/2018
    • Jan Adamski 12/07/2018
  9. Tomek 13/07/2018
    • Jan Adamski 13/07/2018
  10. Gyyt 13/07/2018
  11. Wojtek G 15/07/2018
    • Jan Adamski 15/07/2018
  12. Chris 15/07/2018
    • Jan Adamski 15/07/2018
  13. Zbigniew G. 16/07/2018
    • Jan Adamski 16/07/2018

Dodaj komentarz