Smoking jacket czyli marynarka do palenia

O marynarkach do palenia pisałem obszernie kilka lat temu we wpisie: Marynarka do palenia. Nie będę więc omawiał szczegółowo wszystkich aspektów z nią związanych. Nie od rzeczy będzie jednak przypomnieć, że marynarka do palenia powstała zanim jeszcze wymyślono smokingi. Formalnym męskim strojem wieczorowym był wówczas frak, który był dość powszechnie stosowany i to nie tylko na wydarzeniach dużej rangi – jak bale czy przyjęcia i rauty dyplomatyczne – ale także np. na dancingach w restauracjach. Wystarczy przypomnieć sobie Karierę Nikodema Dyzmy: główny bohater był fordanserem w restauracji (zanim stracił tę pracę i stał się bezrobotnym), w związku z czym był w posiadaniu fraka. I jak wiadomo ów frak stał się dla niego przepustką do dalszej, oszałamiającej kariery.

No dobrze, ale co to ma wspólnego z marynarką do palenia? Otóż kilkadziesiąt lat wcześniej zanim pojawił się Nikodem Dyzma, gdy zwyczaj palenia papierosów zdobywał dopiero popularność (a i to wyłącznie wśród mężczyzn) to ciągle był jeszcze czymś trochę kontrowersyjnym i wstydliwym. Było wówczas nie do pomyślenia żeby zapalić papierosa w obecności dam. Dlatego panowie udawali się w tym celu do specjalnych pomieszczeń zwanych palarniami i tam oddawali się swojemu nałogowi a przy okazji omawiali różne męskie tematy. Ale żeby ich fraki nie przesiąknęły papierosowym dymem (co byłoby wielce nieeleganckie) – zdejmowali je i zakładali tymczasowo marynarki uszyte z aksamitu, który to materiał miał jakoby właściwość pochłaniania zapachów. Co ciekawe – często zakładali też aksamitne czapki, które miały zabezpieczać ich włosy przed przesiąknięciem dymem. Zarówno marynarki jak i czapki były bardzo ozdobne: marynarki miały klapy pokryte jedwabiem, fantazyjne guziki, oraz inne ozdoby (np. esy-floresy z jedwabnych sznurów naszyte na marynarkach). Po opuszczeniu palarni panowie ponownie zakładali marynarki frakowe i wracali do towarzystwa dam.

Gdy w latach sześćdziesiątych XIX wieku ówczesny książę Walii – późniejszy król Edward VII – zlecił swojemu krawcowi Henry’emu Poole’owi uszycie marynarki, która mogłaby zastąpić niewygodną marynarkę frakową, ten wzorował się na marynarkach do palenia. Rzecz jasna uszył marynarkę z gładkiej wełny a nie z aksamitu. Muszę tu dodać, że mimo iż nowa, smokingowa moda była promowana przez Edwarda VII to napotykała na zdecydowany opór europejskich elegantów (w tym także brytyjskich). I być może smokingi by się nie rozpowszechniły gdyby nie zdecydowane wsparcie z Ameryki. Tamtejsi eleganci przyjęli smokingi z entuzjazmem i już w latach osiemdziesiątych XIX wieku były one dość popularne, choć długo jeszcze egzystowały równolegle z frakami. Ale na elitarnych imprezach w Tuxedo Park Club już wtedy zaczęły dominować. Czy może zatem dziwić, że smoking w języku angielskim-amerykańskim zyskał nazwę: tuxedo? Bo w języku angielskim-brytyjskim nazywał i nadal nazywa się dinner jacket, choć dziś już chyba nazwa amerykańska jest powszechnie używana także w Wielkiej Brytanii. Natomiast nazwa smokingu w języku polskim (ale także np. we włoskim) wywodzi się ze smoking jacket.

A co stało się z samymi marynarkami do palenia gdy smokingi weszły do użycia? Otóż nie zniknęły całkowicie lecz wyewoluowały w dwie niezależne formy: bonżurki i… No właśnie! Aksamitna marynarka z klapami i guzikami pokrytymi jedwabną satyną, będąca mniej formalną odmianą tradycyjnego smokingu, nie ma u nas jednoznacznej i oczywistej nazwy. Mówi się: marynarka do palenia, aksamitna marynarka smokingowa lub po prostu marynarka smokingowa. To ostatnie określenie jest wielce mylące choć wielu osobom wydaje się ono oczywistym tłumaczeniem anglojęzycznego określenia: smoking jacket. Ale oczywiście nie jest jego tłumaczeniem. Ja zwykłem używać nazwy: marynarka do palenia z pełną świadomością, że brzmi ona nieco dziwacznie. Ta lekka dziwaczność jest wychwytywana przez dowcipnisiów, którzy pod różnymi moimi postami na ten temat w mediach społecznościowych zamieszczają komentarze typu: Nie wiedziałem, że marynarkę się pali albo Kiedy należy spalić tą marynarkę?. A na marginesie: taki dowcipniś nigdy nie użyje prawidłowej formy: spalić tę marynarkę tylko zawsze napisze błędnie: spalić tą marynarkę. Taka specyfika dowcipnisiów.

Marynarka do palenia mieści się w formule black tie ale nie na każde wydarzenie oznaczone tym kodem się nada. Jak wspomniałem powyżej jest mniej formalna od tradycyjnego smokingu, zatem nie będzie właściwa na wydarzenia najbardziej formalne i uroczyste, np. oficjalne bale, gale wręczania prestiżowych nagród, gale jubileuszowe itp. Ale np. na bal andrzejkowy oraz inne podobne imprezy o charakterze rozrywkowym będzie w sam raz. Na bal sylwestrowy – raczej tak, ale mogą być bale sylwestrowe o charakterze bardzo prestiżowym (np. z udziałem głowy państwa) i wtedy należałoby wybrać tradycyjny smoking. Całkiem niedawno zdarzyło mi się uczestniczyć w uroczystości 15-lecia magazynu Moda w Polsce, połączonej z pokazem mody, organizowanej w Nowej Oranżerii w Łazienkach Królewskich. Organizatorzy poprosili gości o stroje black tie i ja zdecydowałem się postawić na marynarkę do palenia. Nie mam wątpliwości, że był to trafny wybór tym niemniej byłem jedyną osobą tak ubraną. Zdecydowana większość panów była w strojach, które oni sami uważali z całą pewnością za smokingi, ale które smokingami nie były. Powszechny był brak pasów smokingowych (lub kamizelek), spodnie nie miały lampasów, buty były dalekie od smokingowych a muszki były prawie wyłącznie gotowe.

Marynarkę, którą miałem na sobie na wspomnianej imprezie prezentuję w dzisiejszym wpisie, a zdjęcia autorstwa Kamila Szpilskiego i były zrobione podczas sesji w studiu fotograficznym. Moja marynarka pochodzi ze sklepu eGARNITUR i jestem zdania, że prezentuje się bardzo dobrze. Ma jedną istotną zaletę i jedną istotną wadę. Zaletą jest niewygórowana cena (w komplecie ze spodniami kosztuje 950 zł), natomiast wadą jest tkanina z jakiej jest uszyta. Muszę tu wyjaśnić, że aksamit, z którego powinna być uszyta marynarka do palenia to tkanina bawełniana, do której między nitki osnowy i wątku wprowadzono dodatkowe nitki (zwane runowymi) w formie pętelek. Te pętelki mogą pozostać nierozcięte i wtedy mamy do czynienia z aksamitem pętelkowym, albo mogą zostać przecięte i wtedy mamy do czynienia z aksamitem strzyżonym. W najwyższej jakości aksamitach nitki runowe są jedwabne, ale – dla obniżenia ceny – stosuje się też nitki bawełniane, wełniane lub syntetyczne. Moja marynarka to wariant syntetyczny.

Gdy tworzy się kompletny smoking na bazie marynarki do palenia, to wszystkie jego elementy powinny być takie sama jak ma to miejsce w przypadku smokingu tradycyjnego. Czyli spodnie powinny mieć lampasy za to nie mieć manszetów, biała koszula powinna mieć krytą plisę lub guziki jubilerskie (kołnierzyk frakowy jest niewskazany), obowiązkowa jest czarna muszka, kamizelka lub (zamiennie) pas smokingowy, a także czarne eskarpiny, wiedenki lub lotniki z lakierowanej skóry. W przypadku butów poszedłbym na pewne ustępstwa i dopuścił welurowe slipersy lub loafersy ze skóry lakierowanej.