Trencz. Najbardziej stylowy męski płaszcz

Trencz to jeden z najciekawszych płaszczy (a może najciekawszy?) w historii mody. I to zarówno męskiej jak i damskiej. Początkowo był to po prostu płaszcz wojskowy, pomyślany jako zabezpieczenie przed deszczem dla żołnierzy tkwiących w okopach wojen początku XX wieku. Właśnie nieprzemakalność była kluczem do jego sukcesu bo trzeba wiedzieć, że w czasach gdy nie było jeszcze tworzyw sztucznych wytwarzanych na bazie ropy naftowej, nie było nieprzemakalnych tkanin.

Wprawdzie już w roku 1853 pewnemu krawcowi z Londynu, o nazwisku John Emary, udało się stworzyć technologię pokrywania wełny warstewką gumy, co dało pełną nieprzemakalność ale i całkowitą nieoddychalność. Wynalazca odniósł niemały sukces szyjąc nieprzemakalne płaszcze z tkaniny, której nadał nazwę Aquascutum. Były one ciężkie oraz wydzielały niezbyt miły zapach ale nieprzemakalność była cechą nie do pogardzenie i pokaźną liczbę płaszczy zamówiła u niego brytyjska armia, która wyposażała w nie oficerów w wojnie krymskiej (1853-1856).

Prawdziwy przełom nastąpił jednak dopiero ćwierć wieku później gdy w roku 1879 Thomas Burberry wymyślił – a w roku 1888 opatentował – gabardynę. Gabardyna to tkanina średniej grubości, tkana bardzo ścisłym splotem skośnym, mocna i wytrzymała a przy tym relatywnie lekka. Najczęściej jest tkana z wełny lub bawełny, ale bywa też z innych włókien naturalnych lub sztucznych. Gabardyna Burberry’ego była tkana z bawełny egipskiej i do dziś klasyczny trencz jest uszyty tylko i wyłącznie z gabardyny bawełnianej – chociaż już niekoniecznie musi to być bawełna egipska. Prawdopodobnie nie byłoby tak spektakularnego sukcesu gabardynowych płaszczy Burberry’ego gdyby w roku 1900 brytyjski rząd (a konkretnie British War Office) nie zwrócił się do firmy Burberry (która w owym czasie miała już znaczącą pozycję na rynku) z prośbą o zaprojektowanie i wykonanie lekkiego, nieprzemakalnego płaszcza wojskowego, który miał zastąpić ciężkie płaszcze Aquascutum. W ten sposób powstał trencz – dwurzędowy płaszcz ze sztormowym kołnierzem – choć początkowo nie miał jeszcze tej nazwy.

O wielkim sukcesie gabardyny zadecydowały jej dwie cechy, pozornie ze sobą sprzeczne: nieprzemakalność i oddychalność. Żeby zrozumieć jak wielkim przełomem to było, wystarczy sobie uświadomić, że gumowana wełna stosowana wcześniej na nieprzemakalne płaszcze, była całkowicie nieprzepuszczalna dla powietrza i pary wodnej. Owszem, chroniła przed deszczem, ale przemoknąć w niej można było od środka – od potu. Pierwsze trencze były szyte jako płaszcze wyłącznie wojskowe, w dodatku oficerskie. W armii brytyjskiej nie wchodziły w skład umundurowania, lecz były „zalecane” dla oficerów, którzy musieli je kupić własnym sumptem. Ale były płaszczami tak udanymi i funkcjonalnymi i tak dobrze chroniły przed deszczem i wiatrem, że stały się dość powszechne w okresie I Wojny Światowej. Początkowo były szyte wyłącznie w kolorze beżowym, później doszły inne kolory; typowe dla poszczególnych rodzajów wojsk. Jako płaszcze wojskowe miały pewne elementy typowo mundurowe lub ułatwiające frontowe życie, które to elementy przeszły później – wraz z płaszczami – do cywila i dziś stanowią specyficzne wyróżniki.

Wspomniałem, że pierwsze trencze nie miały jeszcze swojej nazwy – były to po prostu płaszcze wojskowe. Nazwa zrodziła się jednak dość szybko i całkowicie spontanicznie: angielskie słowo trench znaczy po prostu okop, a przecież w czasie I Wojny Światowej okopy były dla żołnierzy domem przez długie miesiące a nawet lata. Zatem na beżowe, oficerskie płaszcze mówili: trenches. Ciekawe, że gdy pierwsze trencze dotarły do Polski (pisarka Halina Krahelska wspomina, że wraz z mężem mieli na sobie tak zwane trencze, gdy w roku 1918 wracali do Warszawy z Odessy), od razu używano spolszczonej pisowni, co było – i do dziś jest – ciekawym ewenementem językowym. Pamiętamy przecież, że zanim dżinsy stały się u nas dżinsami, to przez wiele lat były jeansami. A inne zapożyczenie: casual dopiero zaczyna być zastępowane przez każual – budząc zresztą spore emocje. A trencz nigdy nie był trenchem – tylko od razu: trenczem.

Płaszcze nazywane trenczami mają w swojej ofercie chyba wszystkie marki odzieżowe. Najczęściej nie są to jednak trencze w pełnym tego słowa znaczeniu. Owszem, są podobne do oryginałów ale prawie zawsze mają coś zmienione. Na pierwszy ogień zmian idzie zawsze tkanina: ekskluzywna i droga gabardyna bawełniana jest zastępowana poliestrem, a w najlepszym wypadku mieszanką poliestru z bawełną. Z reguły też dostępne dziś w sklepach “trencze” są krótkie – sięgają sporo powyżej kolan, a niekiedy wręcz kończą się na wysokości 1/3 uda. Mój trencz, który prezentuję poniżej pochodzi ze sklepu Zack Roman i w najdrobniejszych szczegółach odpowiada oryginalnemu wzorcowi.

Ponieważ w dniu sesji zdjęciowej do tego wpisu była ładna i ciepła pogoda, udało się też zrobić kilka zdjęć bez okrycia wierzchniego – dwa z nich zamieszczam poniżej. Dodam jeszcze tylko, że jest to pierwsza okazja do zaprezentowania kapelusza, który nabyłem kilka miesięcy temu. Kapelusz marki Polkap idealnie zgrał się z kolorem garnituru, który z kolei jest garniturem z kolekcji, którą zaprojektowałem dla eGARNITUR. Niestety jest to garnitur sprzed kilku lat i obecnie jest już niedostępny.