Dżentelmen w dobie social mediów.

Dżentelmen to pojęcie, którego używa się dość często i każdy mniej więcej rozumie co się pod nim kryje. No właśnie: mniej więcej! A poza tym każdy rozumie je nieco inaczej co wynika z faktu, że nie ma jednej i ogólnie obowiązującej definicji dżentelmena. Ale oczywiście definicji jest wiele i np. jeśli zajrzymy do Wikipedii to dowiemy się, że dżentelmen to: mężczyzna o dobrym, uprzejmym, wspaniałomyślnym i kurtuazyjnym zachowaniu, bardzo miły. Nieco więcej powie nam Google AI: dżentelmen to mężczyzna cechujący się wysoką kulturą osobistą, nienagannymi manierami, taktem, szacunkiem wobec innych (zwłaszcza kobiet) oraz honorowym zachowaniem. To osoba punktualna, dotrzymująca słowa i elegancka, która unika wulgaryzmów. Nie sposób nie zwrócić uwagi, że w tych definicjach nie ma ani słowa o wyglądzie, a w szczególności o ubiorze. A przecież każdy intuicyjnie wyczuwa, że ubiór ma tu znaczenie. Ale o tym później.

Słowo dżentelmen to oczywiście zapożyczenie z języka angielskiego i ciągle bywa używane (choć coraz rzadziej) w formie oryginalnej: gentleman. Co ciekawe to oryginalne brzmienie jest u nas odmieniane przez przypadki oraz ma liczbę mnogą: gentlemana, z gentlemanem, gentlemani, czas gentlemanów itd. Ta ostatnia zbitka słów nie jest przypadkowa bowiem przed laty istniał bardzo ciekawy blog o takim tytule prowadzony przez Łukasza Kielbana. Blog – choć porzucony przez autora cztery lata temu – jest nadal dostępny w sieci i można śledzić jego archiwalne wpisy. Od ponad dekady istnieje też blog 4Gentleman, który obecnie jest w zasadzie przekształcony w firmę oferującą odzież męską. Firma, prowadzona przez mojego przyjaciela Alberta Borowieckiego, jest ze wszech miar godna polecenia i ja sam robię tam często zakupy. Także oryginalnej pisowni słowa gentleman użył Tomasz MIler publikując przed laty na swoim blogu artykuł: Kim jest współczesny gentleman? Artykuł jest bardzo ciekawy i warto się z nim zapoznać. Ja używam wersji całkowicie spolszczonej, która dziś jest już powszechnie przyjęta i występuje chyba we wszystkich słownikach języka polskiego.

Jeśli przy tak wielu tekstach źródłowych na temat dżentelmenów zdecydowałem się podjąć ten temat ponownie to dlatego, że w dobie mediów społecznościowych pojęcie dżentelmena uległo istotnej przemianie co znajduje m.in. wyraz w powszechnych dziś deklaracjach, że: prawdziwych dżentelmenów już nie ma, zachowania dżentelmeńskie są obce dzisiejszej młodzieży, dżentelmeni to już przeszłość itp. Nie zgadzam się z powyższymi stwierdzeniami ale coś jest jednak na rzeczy i warto temu problemowi przyjrzeć się bliżej. Zacząć trzeba jednak od podstaw.

Na bycie dżentelmenem składa się wiele elementów ale najważniejsze wydają mi się trzy: kultura, ogłada i ubiór. Dwa pierwsze (które wzajemnie się ze sobą przenikają) mają wpływ na zachowanie, trzeci – na wygląd. W ogólnym pojęciu ogłady wyróżniłbym jeszcze ważną cechę: asertywność czyli szacunek dla praw i uczuć innych osób przy jednoczesnej umiejętności bezpośredniego komunikowania własnych opinii i okazywania własnych uczuć. Jeśli chodzi o ubiór to – oprócz dbałości o estetykę, co wydaje się oczywiste – najważniejsza jest umiejętność dostosowania ubioru do okoliczności i sytuacji. Chodzi o to, że dżentelmen nie wybierze się np. na pogrzeb w pstrokatym, każualowym stroju, a na bal lub galę – w dżinsach i swetrze. Ta umiejętność dostosowania ubioru do okoliczności bywa często nazywana kulturą ubioru. Trzeba tu dodać, że dżentelmen dba o ubiór ale w granicach rozsądku. Jest mu obca wszelka przesada na tym polu, zatem pojęcia dżentelmen i dandys nie są tożsame.

Wymienione powyżej warunki bycia dżentelmenem nie są przesadnie trudne do spełnienia a dla niektórych osób są wręcz całkowicie naturalne i oczywiste. Stąd wniosek, że dżentelmenów powinniśmy spotykać na każdym kroku. A jednak dość powszechna jest opinia, że dżentelmeni to dziś rzadkość albo nawet taka, że to gatunek wymarły. Skąd takie opinie się biorą? Otóż kiedyś całe życie opierało się na bezpośrednich kontaktach międzyludzkich zatem było dużo możliwości ujawnienia cech, które można nazwać dżentelmeńskimi. Dziś takich okazji jest mało bo po pierwsze tempo życia staje się coraz większe, a skutkiem tego kontakty międzyludzkie stają się coraz bardziej powierzchowne. A po drugie, większość tych kontaktów przeniosła się ze sfery realnej do sfery wirtualnej, ze szczególną rolą mediów społecznościowych. Czy to jednak znaczy, że jest mniej dżentelmenów? Wydaje mi się, że nie – tyle tylko, że jest dużo mniej okazji do ujawniania dżentelmeńskich cech.

A poza tym jest jeszcze inny, znacznie poważniejszy, problem. Otóż kiedyś bycie chamem, gburem czy obskurantem było wstydliwe. Ci, którzy tacy byli, starali się to za wszelką cenę ukryć więc problem nie rzucał się tak bardzo w oczy. Dziś bycie chamem, brutalem, prymitywem, oszustem czy ksenofobem, bywa powodem do dumy. I jest podziwiane przez innych chamów czy obskurantów i w najmniejszym stopniu nie jest przeszkodą do spektakularnych awansów społecznych. A nawet przeciwnie: pomaga w tych awansach. Przykłady znamy doskonale z naszego własnego podwórka ale podobnie rzecz się ma w innych krajach. Nie wyłączając nawet USA – niegdysiejszej ostoi demokracji, zdrowego rozsądku, kultu pracy i zaradności – a także Wielkiej Brytanii gdzie określenie dżentelmen się narodziło.

To są powody, dla których prawdziwi dżentelmeni są dziś mało widoczni, a wartości przez nich reprezentowane zostały zepchnięte na margines. Nie można oczywiście nie podkreślić roli jaką w tym procesie odegrały media: zarówno te tzw. głównego nurtu jak i media społecznościowe. Gdy hejt, agresja i szczucie są powszechne, uczucia szlachetne lub choćby tylko pozytywne, zasklepiają się w obronnych skorupkach. Ale nie znikają i prędzej czy później ujawnią się z wielką siłą, która – mam nadzieję – zmiecie chamów, gburów i prymitywów.