Prawo inżyniera Mamonia

Film Rejs (1969) w reżyserii Marka Piwowskiego należy bez wątpienia do grupy najbardziej kultowych filmów w całej historii polskiego kina, a niektóre kwestie w nim wypowiadane weszły na trwałe do języka polskiego już to jako aforyzmy, już to jako prześmiewcze powiedzonka. Jedną z takich kwestii nazwałem prawem inżyniera Mamonia i dotyczy ona wypowiedzi jednej z głównych postaci Rejsu czyli właśnie inżyniera Mamonia, w którego postać wciela się Zdzisław Maklakiewicz (1927 – 1977): ja jestem umysł ścisły. Mnie się podobają melodie, które już raz słyszałem. (…) No jakże może podobać mi się piosenka, którą pierwszy raz słyszę?! Bo rzeczywiście wielu ludzi jest skłonnych odrzucać to z czym się stykają po raz pierwszy. W pierwszym odruchu uważają to coś za dziwaczne/ brzydkie/ spartaczone/ bezsensowne/ absurdalne/ niegustowne/ ułomne/ odstręczające* (* niepotrzebne skreślić).

Prawo inżyniera Mamonia przywołuję dlatego, że ostatnio zetknąłem się z klinicznym przypadkiem jego działania – na facebookowym fanpage’u bloga. Jak każdy zapewne wie, na Facebooku udostępniam linki do każdego kolejnego wpisu blogowego i te linki żyją tam własnym życiem. Czasami – po zebraniu zaledwie kilkudziesięciu lajków – gasną jak iskierka w popielniku, a czasami zaczynają się coraz wyżej pozycjonować, docierają do setek tysięcy użytkowników Facebooka i zbierają kilkaset lajków i komentarzy. Tak właśnie było w przypadku mojego poprzedniego wpisu: Marynarka bespoke: dotarł do ponad 120 tysięcy użytkowników i został skomentowany 165 razy.

Jak zwykle większość komentarzy sprowadzała się do zachwytów nad tym co zaprezentowałem ale była też liczna grupa komentarzy zdecydowanie negatywnych. To co się nie podobało to zmarszczenia w górnej części rękawa (przy wszyciu do korpusu), które są charakterystyczne dla lekkiego stylu włoskiego i noszą nazwę spalla camicia napoletana a u nas bywają nazywane wszyciem neapolitańskim (więcej o tym w dalszej części wpisu). Taki sposób wszywania rękawów występuje wyłącznie w marynarkach szytych na miarę lub w marynarkach oferowanych przez sartorialne butiki co znaczy, że nie występuje w marynarkach szytych masowo w przemysłowych szwalniach. Czyli większość komentujących zetknęła się z takim rozwiązaniem po raz pierwszy w życiu, co zresztą niektórzy podkreślali. Zatem zgodnie z prawem inżyniera Mamonia uznali rozwiązanie za: dziwaczne/ brzydkie/ spartaczone/ bezsensowne/ absurdalne/ niegustowne/ ułomne/ odstręczające* (* niepotrzebne skreślić) 😉

Przykładem reakcji zgodnej z prawem inżyniera Mamonia jest wypowiedź Haliny która stwierdziła, że bardzo się dziwi, iż odebrałem od krawca tak spartaczoną marynarkę bowiem ona tak okropnie wszytego rękawa jeszcze w życiu nie widziała. W podobnym duchu było wiele innych komentarzy: Miałam w rodzinie krawców męskich, którzy szyli miarowo garnitury, płaszcze i mundury wojskowe, ale w tak brzydki sposób wszytego rękawa w marynarce nigdy nie widziałam (Małgorzata), Te rękawy to są paskudnie wszyte; błąd (Anna),  Rękawy są źle wszyte – tak zmarszczonych w życiu nie widziałam (Helena), Rękawy źle wszyte (Emilia), No, coś nie tak z górą rękawów (Maria) itd. Odpowiadałem na te komentarze i cierpliwie tłumaczyłem na czym polega istota stylu włoskiego, który powstał na początku XX wieku a za jego twórcę uważa się neapolitańskiego krawca Gennaro Rubinacciego. Zwracałem uwagę, że styl ten się bardzo rozprzestrzenił przez minione 100 lat i obecnie jest dominujący na całym świecie. Wskazywałem, że obecnie nawet krawcy z Savile Row szyją w tym stylu i że takie garnitury nosi np. James Bond – chociaż dostawcą garniturów do filmu w ostatnich kilkunastu latach nie jest firma włoska lecz amerykańska: Tom Ford. Wyjaśniałem też sprawę od strony technicznej, tzn. skąd się biorą te zmarszczenia i dlaczego jest to ważne. Moje wyjaśnienia odnosiły różny skutek w tym też taki, że dyskutantki pozostawały przy swoim zdaniu, albo wręcz się w nim utwierdzały. Np. Bożena skwitowała: Nazwać można różnie, żeby ukryć defekt. Ale czy to elegancko i ładnie? Niestety nie: trzeba to dopracować, a Krystyna przygwoździła mnie stwierdzeniem: żadna filozofia tu nie pomoże. Na moją informację, że włoski styl się rozprzestrzenia od ponad stu lat i obecnie zdominował modę męską w obszarze garniturów, dość oryginalnie zareagowała Elżbieta, która stwierdziła, że to jest po prostu awangarda, która: odejdzie w zapomnienie, jak każdy inny kaprys mody (sic!).

Zastanawiam się, czy prawo inżyniera Mamonia działa bezwzględnie, czy pozostawia margines na jakąś refleksję. Bo wydaje mi się, że człowiek myślący powinien jednak zastanowić się nad rzeczami, z którymi styka się po raz pierwszy, zanim wyda ostateczny werdykt. W tym przypadku można było np. zastanowić się, że skoro za pokazanym rozwiązaniem stoi krawiec, który przecież zarabia na życie szyciem i nie bardzo może sobie pozwolić na jawne fuszerki, to może nie jest to jednak fuszerka a kryje się w tym jakiś sens? Albo zadać sobie pytanie czy jest możliwe żeby facet, który od kilkunastu lat zajmuje się zawodowo modą męską, zdecydował się na zaprezentowanie w swoim blogu czegoś tak niedopracowanego w czym wygląda jak oferta losu (to cytat z komentarza Jolanty)? Muszę tu uczciwie przyznać, że takie osoby też były wśród dyskutantów. Np. Małgorzata zadała pytanie: Czy główka rękawa tak ma się marszczyć? To efekt zamierzony?. Podobnie Paweł: Czemu te rękawy takie pomarszczone w miejscu wszycia? i Joanna: Czy ma to jakąś praktyczną funkcję? Jest wygodniejsze?. Oczywiście odpowiadałem obszernie na te pytania i te moje wyjaśnienia przestawiam także poniżej bo sądzę, że zainteresują wiele osób.

No więc o co chodzi z tymi zmarszczeniami? Czyżby miały one pełnić funkcję li tylko ozdobną? Bo gdyby tak miało być, to rzeczywiście można by mieć poważne wątpliwości. Takie zmarszczenia są – owszem – oryginalne i niezwykłe ale przecież nie można powiedzieć, że są obiektywnie ładne. Jednym mogą się podobać, inni mogą je uznać za brzydkie – to rzecz gustu. Otóż zmarszczenia nie są celem samym w sobie lecz są skutkiem ubocznym realizacji pierwotnej idei Gennaro Rubinacciego uczynienia marynarki lżejszą i wygodniejszą. Żeby to wyjaśnić muszę zacząć od ogólnych informacji na temat konstrukcji marynarki.

W uproszczeniu można powiedzieć, że marynarka została wymyślona po to, żeby zatuszować różne mankamenty męskiej sylwetki a wyeksponować jej mocne strony. Mężczyzna w dobrze leżącym garniturze zawsze wyglądał (i wygląda obecnie) harmonijnie, elegancko i dostojnie. Żeby marynarka mogła spełniać postawione wymagania, musiała mieć dość złożoną konstrukcję wewnętrzną z licznymi usztywnieniami, wstawkami i wypełnieniami. Dzięki nim idealnie się układała ale wygoda jej noszenia była dyskusyjna. Mówiąc wprost – była zwyczajnie niewygodna, ale wówczas nikt nie przykładał do tego wagi bo miała przede wszystkim dobrze wyglądać. I wyglądała.

Zastanówmy się na przykład nad rękawami marynarki. Żeby wyglądały idealnie gładko i nie tworzyły nieestetycznych fałd musiały mieć specyficzną budowę: być szerokie w miejscu wszycia do korpusu i stopniowo zwężać się ku dołowi. To oznaczało, że pacha marynarki musiała być usytuowana dość nisko. Wszystko wyglądało super i było nawet całkiem wygodne, gdy mężczyzna stał z opuszczonymi rękami lub szedł wykonując nimi niewielkie ruchy. Ale wystarczyło unieść ręce, żeby zaczynały się problemy. Jednak taki stan rzeczy był akceptowany gdyż sytuacje gdy mężczyzna odziany w garnitur przyjmował jakieś specjalne pozycje z uniesionymi rękami, zdarzały się nieczęsto – w większości codziennych sytuacji marynarka nie sprawiała problemów. A że czasami krępowała ruchy? To wydawało się być akceptowalną ceną za elegancję.

Już ponad 100 lat temu, bo na początku XX wieku, neapolitańscy krawcy podejmowali próby uczynienia marynarki wygodniejszą poprzez pozbawienie jej wielu elementów konstrukcji, które czyniły ją ciężką i sztywną. To nie było działanie jednorazowe lecz długi proces ale w jego efekcie powstało coś co później zostało nazwane włoskim stylem i co w zasadzie całkowicie zdominowało modę garniturową. Co najmniej kilka włoskich marek krawieckich rości sobie prawo do bycia prekursorem lekkiego, włoskiego stylu. Ja przyjmuję, że jego twórcą był Gennaro Rubinacci, który dał początek znanej i cenionej dziś marce Rubinacci. To on wpadł na pomysł jak rozwiązać problem niskiej pachy. Bo muszę tu dodać, że podnoszenie jej w ten sposób, że po prostu zmniejsza się obwód rękawa w miejscu wszycia do korpusu – nie zdaje egzaminu: rękaw się wtedy źle układa. Ale przecież można podnieść pachę a nadmiar tkaniny namarszczyć u góry rękawa. Bingo!

Muszę tu zauważyć, że daje się też uszyć dobrze leżącą marynarkę ze stosunkowo wysoką pachą – bez marszczenia tkaniny rękawa u góry. (Zainteresowanych odsyłam do mojego wpisu sprzed kilku lat: Linia barków i ramion w marynarce. Trzy podstawowe typy, które warto znać). Ale owo marszczenie zostało dość powszechnie uznane za piękne (ale tylko w świecie znawców i koneserów mody męskiej), więc nie tylko nie starano się go ukryć, ale wręcz eksponowano. I tu kolejna uwaga: dobry krawiec potrafi tak zrobić te zmarszczenia, że albo są niemal niezauważalne, albo rzucają się wyraźnie w oczy. A to jak ma być, zależy wyłącznie od decyzji klienta (no i oczywiście umiejętności krawca). Akurat tak się składa, że przy szyciu mojej poprzedniej marynarki w pracowni pana Aleksandra Grekowicza zdecydowałem, że zmarszczenia mają być skromne i niezbyt rzucające się w oczy. Ostatnio, przy szyciu zielonej marynarki przyjąłem odwrotną koncepcję i zdecydowałem, że zmarszczenia mają być maksymalnie wyeksponowane. Efekt? Sami oceńcie na poniższym zestawie zdjęć.

Szczegóły na temat tajników szycia w stylu włoskim są dość skomplikowane i nie ma żadnej potrzeby żeby się w nie zagłębiać jeśli ktoś się nie interesuje klasyczną modą męską. Jednak nawet całkowity dyletant – jeśli ma zamiar publicznie wyrazić swoją opinię – powinien sprawdzić o co w tym chodzi. Dziś dostęp do wiedzy na dowolny temat to jest jedno kliknięcie i można dzięki niemu uniknąć kompromitacji. Zamiast bezrefleksyjnie ulegać prawu inżyniera Mamonia.

Ale w całej tej historii jest jeden pozytywny aspekt, który zresztą wynika wprost z prawa inżyniera Mamonia. Otóż jest duże prawdopodobieństwo, że wszyscy ci, którzy na Facebooku odsądzali od czci i wiary spalla camicia napoletana, gdy zetkną się z tym ponownie, to – mając na uwadze moje wyjaśnienia oraz wspomniane prawo – pokochają takie rozwiązanie. A przynajmniej zacznie im się ono podobać. Wszak piosenka usłyszana drugi raz ma pełne prawo się spodobać. I stoi za tym nie byle kto tylko sam inżynier Mamoń.