Kod ubraniowy “black tie”. Zasady, zastosowania.

Kod ubraniowy black tie jest bardzo precyzyjnie zdefiniowany a ubiory – szczególnie męskie – podlegają wielu restrykcyjnym wymaganiom. Warto je przypomnieć, bowiem w ostatnich latach są nagminnie łamane. Częściowo zapewne z niewiedzy, a częściowo wskutek świadomych działań projektantów i marek odzieżowych uznających klasykę za niemodną, nudną i przestarzałą, oraz dążących do  zaszokowania świata mody nowinkami “których nikt wcześniej nie wymyślił”. Skutek tych dążeń bywa przeważnie żałosny co jednak z punktu widzenia wspomnianych marek nie ma znaczenia bo liczą się tylko słupki sprzedaży. Jeśli nawet trzeba się trochę skompromitować żeby uzyskać ich przyrost, to właściwie dlaczego nie?

Wspomniane powyżej precyzyjne zdefiniowanie kodu black tie mieści się w jednym krótkim zdaniu: dla pań długie, wieczorowe suknie, dla panów smokingi. Ubiorami pań nie będę się rzecz jasna zajmował i skupię się na smokingach. Muszę tu dodać, że w dzisiejszych czasach mało jest wydarzeń, na których obowiązuje kod ubraniowy black tie, a nawet jeśli takie są to określenie black tie bywa zastępowane innym, które ma oznaczać to samo ale często wprowadza zamieszanie. Np. na zaproszeniach na Galę Oscarową widnieje adnotacja formal attire (strój formalny) a to oznacza, że panów obowiązują fraki (sic!). Rzecz jasna nikt do Dolby Theatre nie przychodzi we fraku, a i smokingi widuje się coraz rzadziej. Zaczyna dominować moda celebrycka, to znaczy udziwniona w sposób maksymalny jak to tylko możliwe. Więcej na ten temat przeczytacie we wpisie: Rewia mody celebryckiej v.s. black tie.

Wiele osób zwróci zapewne uwagę, że prostota definicji dreskodu black tie jest równocześnie jej wadą bo okazuje się, że słowo smoking można dziś rozumieć bardzo szeroko, a przy okazji niezgodnie z klasycznymi zasadami ukształtowanymi na początku XX wieku. Czymże zatem jest smoking? Jest to przede wszystkim strój o charakterze wyłącznie wieczorowym i założenie go w ciągu dnia jest poważnym faux pas. Poza tym jest strojem nieco frywolnym, związanym z rozrywką i zabawą – nie nadaje się np. na uroczystości kościelne czy państwowe nawet wtedy gdy odbywają się wieczorem lub nocą (np. msza zwana pasterką). Każdy niewątpliwie zauważy, że już te dwie pierwsze cechy smokingu wykluczają jego zastosowanie jako stroju ślubnego pana młodego – o czym dziś się zapomina. Warto tu przypomnieć, że tradycyjnym strojem ślubnym jest żakiet (zarówno dla pana młodego jak i dla gości) i ta tradycja jest pielęgnowana w sferach arystokratycznych, a w niektórych krajach europejskich (np. w Belgii) jest dość powszechna także wśród klasy średniej. Poniżej prezentuję zdjęcie z niedawnego ślubu Księżniczki Lichtensteinu Marii Karoliny z Leopoldo Maduro Vollmerem, który ma na sobie klasyczny żakiet, chociaż brak mu cylindra.

Embed from Getty Images

A wracając do smokingu warto przypomnieć jego ważne cechy charakterystyczne, których nie wolno traktować wybiórczo – klasyczny smoking powinien mieć je wszystkie. Smoking może występować wyłącznie w kolorze czarnym lub ciemnogranatowym, a smoking tropikalny powinien mieć marynarkę w kolorze kości słoniowej (anglojęzyczna nazwa: ivory dinner jacket) połączoną z czarnymi spodniami. Wersje jednorzędowa i dwurzędowa są równoprawne przy czym marynarka jednorzędowa powinna mieć jeden guzik a dwurzędowa układ guzików 6×2 (ale dopuszczalne są inne układy, np. 6×1 lub 4×1). Guziki powinny być obciągnięte jedwabną satyną lub atłasem – tą samą, którą pokryte są klapy i listewki przy kieszeniach marynarki (i mankiety na rękawach – jeśli takie są) oraz z której wykonane są pojedyncze lampasy na spodniach. Marynarka nie może mieć klap otwartych; w grę wchodzą tylko klapy zamknięte (ostre) lub kołnierz szalowy. Dotyczy to obydwu wersji: jednorzędowej i dwurzędowej. Przy rękawach powinny być po 4 guziki, spodnie nie mogą mieć manszetów za to powinny mieć podwyższony stan i nie mieć szlufek. To ostatnie nie jest warunkiem sine qua non, jednak tradycją jest, że do smokingu używa się szelek, które powinny być na guziki i być wykonane z jedwabnej mory w kolorze białym.

Nieodzownym uzupełnieniem smokingu jednorzędowego jest pas hiszpański lub kamizelka. Kamizelka smokingowa powinna mieć inny krój niż typowa kamizelka garniturowa. Różnica polega na tym, że kamizelka smokingowa powinna być niewidoczna przy zapiętej marynarce; dlatego jej dekolt powinien być głęboki i mieć kształt litery U a nie litery V. Gdy ma się na sobie kamizelkę smokingową to marynarka może pozostawać rozpięta, jeśli nosi się pas hiszpański to marynarka powinna być zapięta gdy się stoi lub idzie. Rozpina się ją siadając i siedzi w marynarce rozpiętej. Czyli analogicznie jak w typowym garniturze. Koszula do smokingu koniecznie musi być biała. Typowa koszula smokingowa ma krytą plisę lub guziki jubilerskie i podwójne mankiety na spinki. Może mieć na torsie ozdobne plisy ale nie jest to konieczne. Kołnierzyk koszuli smokingowej powinien być wykładany (czyli taki jak w zwykłej koszuli garniturowej) ale kołnierzyk frakowy (łamany, wing) jest dopuszczalny. Uważam, że należy go unikać ze względu na problemy z muszką o czym więcej przeczytacie we wpisie Koszule: garniturowa, smokingowa i frakowa. Skąd tak powszechne mylenie konwencji?

Buty do smokingu muszą być oczywiście czarne, wykonane z lakierowanej skóry (tzw. lakierki) ale trzeba pamiętać, że nie każdy model buta jest właściwy. W grę wchodzą wyłącznie eskarpiny, wiedenki lub lotniki. W ostatnich latach popularność zdobywają welurowe slipersy (ang. slippers – w tłumaczeniu na polski: kapcie). Uważam, że zakładanie takich butów do smokingu jest poważnym naruszeniem klasycznych zasad ale moda ma swoje prawa i w moim poglądzie jestem chyba osamotniony. Muszę jednak dodać, że welurowe slipersy idealnie się nadają do stylizacji opartej na marynarce do palenia (smoking jacket), którą wiele osób myli ze smokingiem z uwagi na zabawną koincydencję słowną.

Skarpetki do smokingu powinny być czarne, jedwabne, lekko prześwitujące, sięgające pod kolana. To jednak nie jest wymóg bezwzględny i zwykłe bawełniane skarpetki są dopuszczalne, byle tylko były na tyle długie żeby w żadnej sytuacji nie doszło do odsłonięcia fragmentu gołej łydki pomiędzy krawędzią skarpetki a podciągniętymi nogawkami spodni. Nienoszenie skarpetek do smokingu (lub noszenie tzw. stópek) jest niedopuszczalne i trudno to nawet nazwać faux pas: to po prostu aberracja.

Niezwykle ważnym elementem smokingu jest muszka, która powinna być czarna, uszyta z podobnego jedwabiu jakim pokryte są klapy/kołnierz marynarki i inne elementy smokingu: pas hiszpański, lampasy, guziki. Muszka powinna być wiązana – odradzam muszki gotowe, które uważam za pretensjonalne i w złym guście. Prawdopodobnie mało kto wie, że można wyróżnić aż 6 typów muszek stosowanych do smokingu. Charakteryzują się m.in. tym, że mają piękne nazwy: nietoperz, klasyczny motyl, diamentowy nietoperz, płaczący motyl itp. Więcej na ten temat przeczytacie we wpisie: Muszki formalne – 6 typów, które warto znać.

Jak wspomniałem, smoking jest ubiorem wyłącznie wieczorowym i najlepiej się prezentuje w sztucznym oświetleniu. Zakłada się go wtedy gdy w zaproszeniu na wydarzenie jest adnotacja: dress code – black tie. Ale w dzisiejszych czasach powszechnej każualizacji – takie adnotacje zdarzają się niezwykle rzadko. Dlatego decyzje podejmuje się zwykle we własnym zakresie, mając na uwadze rangę wydarzenia. Można przyjąć, że smoking będzie właściwy na wszystkie wydarzenia, które mają w nazwie: bal lub gala. (np. Bal Charytatywny TVN, Gala Mistrzów Sportu). Trzeba oczywiście brać poprawkę na dwa aspekty: po pierwsze słowem “gala” szafuje się u nas bez umiaru i często w oderwaniu od rangi wydarzenia i po drugie – są takie środowiska (w tym kulturotwórcze), które z niestarannego (a niekiedy zwyczajnie niechlujnego) ubioru uczyniły swój znak rozpoznawczy i wręcz się tym chlubią. Uwielbiają też czynić uszczypliwe uwagi pod adresem osób, które przyszły na dane wydarzenie elegancko ubrane. Nie należy się tym przejmować.

Smoking będzie też właściwym ubiorem na wydarzenia kulturalne o wyjątkowej wadze (jak np. premiery oper czy koncerty laureatów wielkich konkursów muzycznych), na przyjęcia, rauty lub uroczyste kolacje wydawane dla uczczenia  jakichś ważnych wydarzeń, a także na uroczyste prezentacje połączone z wykwintnymi przyjęciami (np. prezentacja nowej ramówki stacji telewizyjnej). Smoking może też być właściwym ubiorem na wesele ale tylko w takiej sytuacji gdy ślub (odbywający się w ciągu dnia) jest wyraźnie oddzielony od wieczornego przyjęcia weselnego. Warto zwrócić uwagę, że tak jest np. w przypadku ślubów i wesel członków brytyjskiej rodziny królewskiej: goście na przedpołudniowym ślubie mają na sobie żakiety, zaś goście na wieczornym przyjęciu weselnym – smokingi.  Smoking nie będzie właściwym ubiorem na akademie lub koncerty upamiętniające którąś z naszych wielkich klęsk narodowych (akademii upamiętniających wielkie triumfy narodowe raczej się u nas nie organizuje), lub na wydarzenia ku czci zmarłych. Rzecz jasna na pogrzeby – też nie.

W dalszej części wpisu podejmę temat smokingu tropikalnego, wokół którego jest jeszcze więcej nieporozumień niż wokół smokingu tradycyjnego. Jednak na razie proponuję obejrzenie kilku moich smokingowych stylizacji. Oczywiście zbyt wielkiej różnorodności tu nie znajdziecie – co najwyżej inna będzie koszula, buty lub muszka. Okazuje się jednak, że muszka ma bardzo duży wpływ na postrzeganie całości smokingu. Szczególnie, że jeden z jej rodzajów – płaczący motyl – bardzo przykuwa uwagę swoim ogromem i specyficznym, “oklapniętym” wyglądem. Jak zwykle w takich sytuacjach jednym się to spodoba a innym nie. Warto jednak zwrócić uwagę na ten typ muszki bowiem robi ostatnio oszałamiającą karierę. W dodatku całkowicie niespodziewaną bowiem ten typ muszki nie występuje w formie muszki gotowej: to musi być muszka zawiązana. I już samo to czyni ją godną propagowania.

Ze smokingiem tropikalnym jest ciekawa sprawa już na poziomie lingwistycznym. Bo w języku polskim określenie: smoking tropikalny brzmi bardzo dobrze, nasuwa pozytywne skojarzenia i przede wszystkim jest bardzo jednoznaczne. Od razu wiadomo, że chodzi o ubiór właściwy w tropikach a to czy może on znaleźć zastosowanie w innych rejonach świata (np. w Polsce) wymaga sprawdzenia w jakimś wiarygodnym źródle. W języku angielskim (który zwykle bywa bardziej precyzyjny od polskiego) już takiej jednoznaczności nie ma. Ba! Nie ma nawet jednej ogólnie przyjętej nazwy. W Wielkiej Brytanii używa się określenia: ivory dinner jacket ale przecież jacket to marynarka! A co z resztą smokingu? Otóż pod określeniem ivory dinner jacket może kryć się zarówno sama marynarka jak i kompletny smoking. Czyli dopiero z kontekstu możemy wywnioskować czy nasz rozmówca używający wymienionej frazy ma na myśli marynarkę czy cały smoking. Nieco inaczej sprawa wygląda w Ameryce gdzie smoking to po prostu tuxedo (i ta nazwa przyjęła się już też w Wielkiej Brytanii), zaś smoking tropikalny bywa nazywany: ivory tuxedo, cream tuxedo lub white tuxedo. Ta ostatnia nazwa jest nieco myląca bo przecież marynarka smokingu tropikalnego nie może być biała (o czym dalej). A jeszcze dodać trzeba, że są osoby. które używają zupełnie innych określeń, bardziej opisowych. Zetknąłem się np. z określeniem: warm weather black tie. Wszyscy moi rozmówcy ze Stanów Zjednoczonych, których o to pytałem stwierdzili, że nigdy nie spotkali się z określeniem tropical tuxedo ale też każdy przyznał, że gdyby ktoś użył takiego określenia w rozmowie z nimi to nie mieliby wątpliwości o co chodzi. Co jeszcze raz dowodzi wielkiej trafności polskiej nazwy.

Bardzo szczegółowe informacje na temat smokingu tropikalnego można znaleźć w moim wpisie blogowym: Smoking tropikalny, zatem nie będę ich tutaj powtarzał. Tym niemniej przypomnę kilka podstawowych. Zarówno marynarka jak i spodnie powinny być uszyte z wełny – najlepiej o luźnym splocie, czyli z tropiku. Kolor marynarki to wielokrotnie tu wymieniana kość słoniowa ale można też nazwać go kremowym lub écru. Spodnie powinny być czarne, jak również czarna powinna być kamizelka – jeśli taka występuje w komplecie. A występuje rzadko bo dodatkowa warstwa ocieplająca jest trochę sprzeczna z tropikalnymi konotacjami. Marynarka powinna mieć długość nieco większą niż typowa marynarka garniturowa, być zapinana na jeden guzik położony nieco poniżej linii talii, mieć 4 guziki przy rękawach, nie mieć patek na kieszeniach i nie mieć szliców. I na koniec dwie ważne zasady, które ostatnio są nagminnie łamane: klapy marynarki lub kołnierz szalowy nie powinny być pokryte jedwabiem – jak to ma miejsce w zwykłych smokingach, oraz guziki też nie powinny być nim pokryte; powinny to być guziki z masy perłowej (guziki rogowe są dopuszczalne). Pozostałe elementy smokingu tropikalnego (spodnie z lampasami, buty, pas hiszpański, muszka) powinny być identyczne jak w zwykłym smokingu.

Poniżej zamieszczam ciekawe zestawienie zdjęć dwóch słynnych postaci filmowych, w smokingach tropikalnych: Jamesa Bonda (w tej roli Sean Connery) z filmu Goldfinger (1964) i Indiany Jonesa (w tej roli Harrison Ford) z filmu Indiana Jones i Świątynia Zagłady (1984). Jak łatwo zauważyć klapy marynarki Indiany Jonesa są pokryte błyszczącym jedwabiem a klapy marynarki Jamesa Bonda – nie. Jak to więc jest z tym pokrywaniem klap jedwabiem? Odpowiedzią niech będzie to, że marynarka Jamesa Bonda wyszła spod ręki Anthony’ego Sinclaira – słynnego londyńskiego krawca zaś marynarka Indiany Jonesa została stworzona przez  Anthony’ego Powella – filmowego kostiumografa. Czyli widzimy tu konfrontację pomiędzy klasycznym stylem a modnymi trendami.

Wracam jeszcze do koloru marynarki bo winien jestem wyjaśnienie dlaczego nie może ona być biała. Otóż marynarka smokingowa powinna być uszyta z wełny (to stara tradycja chociaż od czasu do czasu łamana nawet przez Jamesa Bonda) a tej nie da się wybielić do śnieżnego odcienia; zawsze pozostanie to tzw. biel złamana, écru, kość słoniowa, czy jakkolwiek inaczej byśmy ją nazwali. O tej zasadzie wiedzieli zawsze krawcy szyjący garnitury na miarę i nie było tu żadnych nieporozumień dopóki za dyktowanie mody nie wzięły się wielkie i słynne domy mody. A przecież każdy projektant w takim domu mody wie, że można uszyć przepiękną, śnieżnobiałą marynarkę, jeśli użyje się do tego nie wełny lecz bawełny, lnu, jedwabiu, poliestru lub mieszanek wymienionych. A do takiej śnieżnobiałej marynarki można dodać klapy pokryte czarnym, błyszczącym poliestrem i czarne guziki. Oczywiście można, tylko nie będzie to już smoking tropikalny tylko jakaś wariacja na jego temat. Moim zdaniem pretensjonalna ale być może idealnie trafiająca w pewne gusta. Vide: zaprojektowany przez Dolce&Gabbana ubiór Roberta Lewandowskiego na Globe Soccer Awards w Dubaju, w roku 2020.

Czy smoking tropikalny – zgodnie ze swoją nazwą – powinien być używany wyłącznie w tropikach? Nie! Aczkolwiek pogląd na temat geograficznego zasięgu jego stosowania zmieniał się w czasie. Obecnie powszechne jest przekonanie, że można go stosować wszędzie, ale tylko latem. W krajach o ciepłym klimacie (jak np. kraje basenu Morza Śródziemnego) jego stosowanie rozszerza się na inne pory roku – poza zimą. Zaś w krajach leżących pomiędzy Zwrotnikiem Raka a Zwrotnikiem Koziorożca, może być stosowany przez cały rok. Smoking tropikalny idealnie pasuje do uroczystych wydarzeń organizowanych w ogrodach lub na jachtach czy statkach. Ale oczywiście na letnich wydarzeniach odbywających się pomieszczeniach zamkniętych – też ma rację bytu. Należy tylko pamiętać, że – podobnie jak tradycyjny smoking – jest to ubiór wyłącznie wieczorowy i nie nadaje się do użycia w ciągu dnia.

Najsłynniejszy smoking tropikalny w historii kina pojawił się w filmie Casablanca (1942, reż. Michael Curtiz). Miał go na sobie główny bohater Rick Blaine (w tej roli Humphrey Bogart) – właściciel ekskluzywnego klubu nocnego o nazwie Rick’s Café Americain, w marokańskim mieście Casablanca. Zresztą smokingi (głównie tropikalne) były obowiązkowym męskim strojem dla gości i obsługi klubu. Smoking Ricka/Humphreya miał dwurzędową marynarkę 4×1 z pięknym kołnierzem szalowym. Gdy kilka lat temu projektowałem smoking do mojej kolekcji dla eGARNITUR to kształt kołnierza szalowego zaprojektowałem w kształcie bardzo zbliżonym do kołnierza szalowego smokingu z Casabnki. Chodzi o jeden z czarnych smokingów zaprezentowanych powyżej. Bo smoking tropikalny, który prezentuję poniżej jest zupełnie inny, chociaż – podobnie jak smoking Ricka/Humphreya – dwurzędowy.

Na koniec pozostaje mi już tylko zaprezentować smoking tropikalny w mojej interpretacji. Miał się znaleźć w mojej kolekcji dla eGARNITUR ale ostatecznie się nie znalazł gdyż jego potencjał sprzedażowy został oceniony bardzo nisko. Po zamknięciu projektu pozostała marynarka uszyta w jednym jedynym egzemplarzu – akurat w moim rozmiarze. Która służy mi z powodzeniem nie tylko jako marynarka smokingowa ale także w innych konfiguracjach. Poniżej prezentuję ją w różnych stylizacjach smokingowych.